Qazaqtyń dástúrli mádenietinde úrshyq – qarapaiym túrmystyq qúral ǵana emes, últtyń dúnietanymyn, eńbek filosofiyasyn jáne áulettik sabaqtastyqty aiqyndaityn kieli nyshan. Kóshpeli ómir saltynda árbir zattyń ózindik máni bolǵan. Úrshyq sol zattardyń ishinde erekshe oryn alady. Ol júnnen jip iiruge arnalǵan qúral bola otyryp, qazaq qolóneriniń, túrmys-tirshiliginiń jáne ruhani túsiniginiń bastauynda túrdy.
Mal sharuashylyǵy ústem bolǵan qoǵamda jún óńdeu – kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligi edi. Júnnen jip iirilip, odan kiim-keshek, arqan-jip, basqúr, alasha, kilem toqyldy. Kiiz úidiń ishki-syrtqy jabdyqtarynyń ózi iirilgen jipten bastau alady.
Osylaisha úrshyq – óndiristik úderistiń alǵashqy buyny. Ol bolmasa, qazaqtyń dástúrli qolóner júiesi tolyqqandy damuy múmkin emes edi. Sondyqtan úrshyqty tek qúral emes, tútas mádeniettiń tiregi dep qarastyru oryndy.
Úrshyq kóbine analar men ájelerdiń qolynda boldy. Qazaq qoǵamynda áiel – otbasynyń berekesi men tárbieniń ózegi. Qyz balalar erte jastan jún tútip, úrshyq iirudi úirengen. Búl olardyń sabyrlylyq, úqyptylyq, eńbekqorlyq qasietterin qalyptastyrǵan.
Úrshyq – áiel eńbeginiń simvoly ǵana emes, últtyq tárbie mektebiniń bir bóligi. Jip iiru arqyly qyz bala túrmysqa, jauapkershilikke, otbasy qúruǵa daiyndaldy.
Úrshyqtyń ainaluy – uaqyttyń, tirshiliktiń úzdiksiz qozǵalysyn beineleidi. Qazaq úǵymynda ómir – sheńberli qozǵalys: mausym almasady, úrpaq jalǵasady, tirshilik jańarady.
Jip – ómirdiń metaforasy. «Ǵúmyr jibi úzildi», «Ómirdiń jibin jalǵau» degen tirkester osy túsiniktiń tildegi kórinisi. Úrshyq – sol ómir jibin iirushi qúral retinde taǵdyr úǵymymen astasyp jatady.
Sondyqtan qazaq ortasynda úrshyqty ayaqasty etpegen, qúrmetpen ústaǵan. Ol bereke men birliktiń belgisi sanalǵan.
Úrshyqtyń kieli mánin aiqyndaityn naqty tarihi mysaldyń biri – Úrimhannyń úrshyǵy.
Úrymhan Raqybaiqyzy (1906–1974) – Qyzai eliniń ardaqty anasy. Onyń atasy Kerimbek – óz dáuirinde 7 myń jylqy aidaǵan iri bai, jomart, mektep ashyp, joq-jitikke qamqor bolǵan metsenat túlǵa. Qyzy Úrymhandy Omaraqyn Jansarbaiúlyna úzatqanda, jasaudyń basy retinde osy úrshyqty bergen.
Búl – jai ǵana búiym emes, áulettik bereke men ruhani amanattyń nyshany boldy. Qyzai qauymynda anamyz sońǵy úrpaqtaryna tórt asyl múra qaldyrǵan desedi. Sonyń biri – «Qyzai ananyń úrshyǵy».
Sondyqtan Qyzai ishinde úrshyqty qadirleu – dástúrge ainalǵan. Eger ony qúrmettemese, «Qyzai ananyń aruaǵy razy bolmaidy» degen túsinik bar. Búl – zatqa sakraldy mán beru arqyly áulettik birlikti saqtau dástúriniń kórinisi.
Kóneniń kózi retinde búl úrshyqty Áueshan Majaiqyzy saqtap, búgingi kúnge jetkizdi. Osylaisha jádiger úrpaqtan-úrpaqqa amanat bolyp jalǵasyp keledi.
Búginde úrshyq túrmysta sirek qoldanylǵanymen, onyń mádeni jáne tanymdyq qúndylyǵy joiylǵan joq. Ol – últtyq kodtyń bir bóligi, tarihi jadynyń naqty aiǵaǵy.
Úrimhannyń úrshyǵy sekildi jádigerler arqyly biz qazaq áieliniń eńbegin, áulettik dástúrdiń sabaqtastyǵyn, zatqa júktelgen ruhani maǵynany, últtyq dúnietanymnyń tereńdigin aiqyn kóre alamyz.
Al Úrimhannyń úrshyǵy – osy úǵymdardyń naqty tarihi kórinisi. Ol – bir áulettiń ǵana emes, tútas Qyzai qauymynyń ruhani amanaty. Osyndai jádigerlerdi tanu arqyly biz ótkenniń ónegesin búginmen jalǵap, últtyq bolmysymyzdy tereńirek túsinemiz.
Jádiger búginde Andas otbasy qorynda saqtauly túr.

Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#
jalǵasy bar…











