Jansarbai Últaraqúly (1851–1946 jj.) – óz dáuirinde aldyna jan salmaǵan emshi, baqsy-balger retinde Ile óńirine keńinen tanylǵan túlǵa. El ishinde onyń shipagerlik qabileti turaly ańyz-áńgimeler mol saqtalǵan. «Jan qalsa – Jansarbaidan qalady» degen qanatty sózdiń taraluy da beker emes. Búl – halyq seniminiń, shynaiy rizashylyqtyń kórinisi.
Jansarbai ystyqjel, qúyań sekildi syrqattardy arnaiy tásilmen, úi ishinen úi tigip emdegen. Jergilikti dárilik shópterdi keńinen paidalanyp, qyltamaq (qaterli isik) dertine shipa jasaǵany turaly derekter aitylady. Onyń emshilik óneri tájiribege, tabiǵat syryn tereń tanuǵa jáne halyqtyq meditsina qaǵidalaryna negizdelgen.
SHipagerdiń bedeli jeke adamdar sheńberinen asyp, qoǵamdyq deńgeige kóterildi. Ol zamanda ótken iri sъezder men basqosularǵa arnaiy shaqyrylyp, alys-jaqynnan kelgen qadirli qonaqtardyń densaulyǵyna jauapty bolǵan. 1881 jyldary Qytai men Resei arasyndaǵy Ile óńiriniń shekarasyn aiyru komissiyasynyń qúramynda boluy – onyń tarihi úderisterge aralasqanyn kórsetedi. Búl kezeń – eki imperiya arasyndaǵy shekara máselesi sheshilgen kúrdeli uaqyt bolatyn.
Osy tarihi bailanystardyń bir aiǵaǵy – Jansarbai áuletinde saqtalǵan útik. Ańyzǵa qaraǵanda, búl búiymdy Reseiden kelgen noǵai saudagerleri tartu etken. Sodan beri jádiger áulet qolynda saqtalyp keledi.
HIH ǵasyrdaǵy qazaq túrmysynda útik sirek kezdesetin, baǵaly zattardyń biri edi. Kóshpeli ómir saltynda kiim-keshek kóbine qolmen túzetilip, kerilip keptiriletin. Al kómirmen qyzdyrylatyn shoiyn útik túrmystyq mádeniettiń jańa satysyn bildiretin qúral boldy. Ol kiimniń syrtqy kórinisin jaqsartyp qana qoimai, matany joǵary temperaturamen óńdeu arqyly tazalyq pen úqyptylyqqa múmkindik berdi. Múndai búiymnyń boluy – áulettiń túrmystyq deńgeiin ǵana emes, zamanaui jańalyqtarǵa beiimdiligin de aiqyndady.
Sondyqtan Jansarbai áuletindegi útik jai ǵana túrmystyq qúral emes. Ol – sauda-mádeni bailanystardyń, órkeniettik yqpaldastyqtyń jáne áulettiń ziyalylyǵy men mádeniettiliginiń nyshany. SHipager áuletiniń tarihi jádigerdi saqtap, úrpaqtan-úrpaqqa jetkizui olardyń ótkenge qúrmetpen qaraǵanyn, tarihi sanasynyń berik bolǵanyn ańǵartady.
Jansarbai Últaraqúlynyń túlǵasy men onyń áuletinde saqtalǵan útik – Ile óńiriniń tarihyndaǵy ruhani jáne túrmystyq mádeniettiń toǵysqan túsyn kórsetetin qúndy derek. Bir jaǵynan, halyq meditsinasynyń kórnekti ókili, ekinshi jaǵynan, zaman tynysyn sezingen, qoǵamdyq úderisterge aralasqan, mádenieti joǵary áulet iesi. Osyndai múralar arqyly ótken dáuirdiń ómir salty, dúnietanymy men qúndylyqtary búgingi úrpaqqa jetip otyr.
Jádiger búginde Andas otbasy qorynda saqtauly túr.
Tarih talǵarynda [Mátin] : (Tarihi zertteuler, esse, maqalalar) / A. Omaraqyn- Taldyqorǵan : [b. j.] , 2022.– 500 dana . – ISBN 978-601-7865-39-9, ISBN 978
https://kazneb.kz/ru/bookView/view?brId=1657755&simple=true#
jalǵasy bar…
