Redaktsiyadan: «Qyzyljar shaiqasyna – 327 jyl» seriyasy ayasynda jaryq kórgen «Ainalaiyn, Atameken!» jinaǵy – Táuelsizdik jyldarynda tarihi Otanyna oralǵan qandas aqyn-jazushylardyń el men jerge degen saǵynyshyn, ruhani tolǵanysyn, otansúigishtik sezimin óleń jáne kórkemsóz arqyly beinelegen taǵylymdy tuyndy.
Búl jinaqqa engen shyǵarmalarda Atajúrtqa degen sheksiz mahabbat, tuǵan topyraqqa taban tiregen sáttegi quanysh pen tolqynys, eldik sana men últtyq ruh aiqyn kórinis tapqan. Qalamgerlerdiń júrek súzgisinen ótken jyrlary men prozalyq tolǵanystary oqyrmandy ótken men búgindi sabaqtastyra otyryp, tarihi jady men ruhani tútastyqqa jeteleidi.
Kitap kóleminiń shekteuli boluyna bailanysty ár avtordyń tek úsh tuyndysy ǵana jariyalanǵanymen, búl jinaqtaǵy shyǵarmalar olardyń shyǵarmashylyq bolmysyn, azamattyq ústanymyn jáne elge degen adal nietin aiqyn tanyta alady.
Osyǵan orai, Qandas.kz aqparattyq-tanymdyq platformasynda atalmysh jinaqqa engen avtorlardyń ómiri men shyǵarmashylyq jolyn, sondai-aq olardyń elge, jerge arnalǵan ózge de tuyndylaryn keńinen tanystyrudy maqsat etip otyrmyz. Búl joba – qandas qalamgerlerdiń ruhani múrasyn júieli túrde nasihattauǵa, oqyrman men avtor arasyndaǵy ruhani bailanysty nyǵaituǵa baǵyttalǵan.
KINÁRATTAR
Dáuirde osy jeńispen qúzar attar,
Kórsetti ózin bosbelbeu shydamastar.
Júrt janyna jaqpaityn jat qylyqpe ,
Kóbeyude qaterli kinárattar.
Nápsi úshin arlanbai aryn satyp,
Kisilikke jasalǵan qiyanat bar.
Uly shópti órbitpei otau kerek,
Zaredei jer qalmasyn tiyanaqtar.
Qoǵamnyń qas isterin kesiri bar,
Uaqyt jetti aradan shyn alastar.
ABAILA, DOS
Sabaqtas edik birge ósken arman quyp,
Talai tergen rauǵash taudan júrip.
Adal edik, onda biz syrlas edik,
Tulparyna armannyń salǵan qúryq.
Aldamaushy edik ózara jalǵan kúlip,
Tolǵandyrdy endigiń qairan qylyp.
Eki tóstik túsirer bir toqtydan,
Bir «Ónerdi» alǵansyń qaidan bilip.
Kótergeniń qap emes qaltalaǵan,
Bolsadaǵy jeńil júk barshaǵa ayan.
Kóligińniń qapsyń áineginen,
Osqyrana qaraityn tarpań adam.
Teri isi jeidemniń tarqamaǵan,
Iyǵymda kóp júk bar arqalaǵan.
SHaitanshaqqa sonda da qolym jetpei,
Qiyndyqta kelemin qanshalaǵan.
Ótimińdi basqadan asyryp kil,
Qalai ǵana bop alǵan basyń úshkir.
Úǵyndyrmai dostarǵa búndaiyńdy,
Juas beineń búrynǵy jasyryp túr.
Desemdaǵy almaiyn shamdandyryp,
Sabaqtas ek birge ósken arman quyp.
Ázezildik jaraspas abaila, dos,
SHalyp jyǵyp ketpesin ailandyryp.
SEMIZDIK BIZGE JARASPAS
Bir kórip darqan ómirdiń júmsaq áldiin,
Tyńdaǵan edik búlbúldyń tańǵy sazdy únin.
Jastyqtyń jarqyn baqshasyn birge aralap,
Tergemiz talai júparyn shashqan tań gúlin.
Dos edik bizder deitindei bal jalasqan,
Riyasyz kúlki, jyrmenen jarqyn tań atqan.
Jarty tal tary, shaqpaq qúrtty da bólip jep,
Rizalyqpen tatushy edik birge dámdi astan.
Talai jyl qatar qoiylyp stol bólmede,
Istedik birge el úshin tynbai erlene.
Ekeumizdi egiz qyiyspas jaqyn jandar dep,
Bir sezim tereń qalyptasqan edi elge de.
Tirliktiń tynbai arqauyn birge naqty órip,
Kúndelik kúibeń osylai uaqyt jatty ozyp.
Sailana qaldyń orynbasar bolyp keńseniń,
Qalaidan-qalai basyńa bir kún baq qonyp.
Osydan bastap shekara bizden bólindi,
(Úqpadym meniń qymbatty dosym ne bildi?).
Qaǵilezdik qalyp, boǵaǵyń u men salbyrap,
Sirettiń sonan iske de jii keludi.
Jaralǵan jandy bólekshe tuyp osy elden,
SHekshie syzdap qaraityndy taptyń shekeńnen.
Qampiya qaldy shoshaiǵan qozy qarynyń,
Yńqylyń artyp túiedei kóp júk kótergen.
Sanaspai eshbir kúiimenen basqanyń,
Bólip aldyń jalǵyz qaraǵai astyndaǵy aspanyn.
«It juany boq bermes» degendei bolyp,
Ózińe tarttyń jiliktiń maily bas jaǵyn.
Attam jerge de mashina kólik shaqyryp,
Tileisiń bilem túruyn júrttyń bas úryp.
Salmasa iske shókimdei midy bastaǵy,
Adam da eshbir aumaǵan tildi maqúlyq.
Jaratqandai bop ózgeni óziń qolyńmen,
Aiqúlaqtanyp júresiń jerde kóringen.
Erteńgi kúni ainalǵan tiri aruaqqa,
Kórgemiz talai adamdardy aram semirgen.
Sondyqtan bizge jaraspas ár kez semizdik,
(Kóterer ony mal ǵana deitin negizdi úq).
Ońqal búl mansap, bil sonny, dosym, paidasyz,
Jyisań da bailyq sarqylmas úshan-teńiz ǵyp.
Ótken kúnderdi úmytpa deitin halqymyz,
Tartqan shaqaidy qúrǵatpai saqtar saltymyz.
Keudesimen tau soǵar, ausar basqadan,
Kishilikpen, kisilikpen aiqyn parqymyz.
SÚTKE TIGEN KÚSHIKTEI SOQSA KEREK
Qaraqshyda qylyǵy úqsaǵan bar,
Qoltyǵyna jasyryp qysqa qanjar.
Bireuler bar júretin qany tasyp,
Aiǵai «Attan» mańaidan shyqsa jańjal.
Noǵalasy asqynyp basbúzar jan,
«Laushy» degen bir laqsa at shyǵarǵan.
Álsizderge túiedi júdyryǵyn,
Boiyn aulaq ústaidy myqtylardan.
Mańaiynyń taqyrlap qaz-tauyǵyn,
Súresinde sypyryp bar táuirin.
Ákesiniń kózi qúny sonda bardai,
Ainaldyrar auyldyń mal tabynyn.
Asyn ishpei adaldan jarty qasyq,
Aramdyq pen keledi shalqyp asyp.
Kúndiz úrlap monshaǵyn auyl úidiń,
Túnde taǵyp shyǵady jarqyratyp.
Ón boiyńdy, qaltańdy alastaidy,
Bolsa úmitiń janyńnan, sál aqshany, –
Dep qarańǵy búryshta pyshaq bilep,
Tartyp alar joǵyńa qaratpaidy.
Júmysy joq armenen, namyspen de,
Taba almaisyń kisilik qalys beine.
Kóshemizdiń qojasy, qúdaiy sol,
Kókala myi, jún basqan talys keude.
Auyzdyqtar osyndai delbelerdi,
Qatań tártip ázirgi eń keregi.
Alańsyzdyq adamǵa baǵyshtaityn,
SHyn kútemiz uaqyt tez keledi.
Júrt qarǵysyn qaruǵyp oqtap erek,
Asau basqa qysatyn noqta kerek.
Túnyǵyńdy lailaǵan tentekterdi,
Sútke tigen kúshiktei soqsa kerek.
SALTYMYZDAN SADAǴA OL
Kórip júrgen bala edi tanyp búryn,
Aǵat ketsem al búnda jazyqtymyn.
Keshirersiń bastapta baiqai almai,
Áielme dep qalyppyn jaryqtyǵym.
Auyldaǵy myrzamyz osy myqty,
Máre-sáre dostarmen otyrypty.
Jelke shashy bir buda, júzi júdeu,
Búiralana jauypty qos iyqty.
Aitu qiyn jylda bir taraidy dep,
Jalqaulyq pa jabysqan bayaǵy dert?
Kútimi joq kúshiktiń bauyr júni,
Qalushy edi osyndai jabaǵy bop.
Túsinuge bolady qalai múny,
Kórseqyzar bolypty talaiǵa úlgi.
Jiberipti erkine mysyq múrtty,
Salaqúlash qosylǵan samailyǵy.
Qyzyl jibek birtúrli ala-qúla,
Kiiminiń syiqyna qara myna.
Jabystyryp qyltasyn qiylardai,
Keń, mol kóńili auypty balaǵyna.
Úlde menen oranyp búlde menen,
Álem-jálem taǵy da kigeni eren.
Qiya-shiya tipti de kelispepti,
Beisharalyq, qarańyz, búl ne degen.
Mádeniet osy ma, kóriktilik,
Qaisy álemnen áakelgen kórip-bilip.
Saltymyzdan sadaǵa ol esińdi ji,
Qyzbalyqqa júrgender berip qúryq.
ALAYAQTAR
«Báige bolar jylqynyń alayaǵy», –
Deitin bir sóz jadymda bayaǵy áli.
Adamnyń da sondaiyn keziktirip,
Túsinigim tereńdep barady ári.
Múmkin solar adamdar alayaq pa?
Kún-kún saiyn keneler jańa baqqa.
Oraq ormai, bir mezet bel auyrtpai,
Elden erek bógedi dayar asqa.
Jel auyzdy jelpinbei túra almaidy,
Jymsymasyn syrtqa túk shyǵarmaidy.
Tómengini nyǵarlap, joǵaryǵa
Búralqy ittei qyńsylap búrańdaidy.
Qan shyǵarmai maqtamen bauyzdaidy,
Su basynyń túnyǵyn aǵyzbaidy.
Búgin dos bop, basyńa is tússe eger,
Bir tamshy nár auzyńa tamyzbaidy.
Saqtanyńdar oiy bar azamattar,
Ondailarǵa taǵylar jaman at bar.
Qu bastan quyrdaqtyq et alatyn,
Alastalsyn aradan alayaqtar.
ATQARAIYQ ATA SALTYN
Qalta tolyp quanyp qalar,
Ótkendi aityp qyz jaq habar.
Aldyn ala «Selt etkizu»,
Ótkizilgen «Syrmaq qaǵar».
Bauyr, tóstik quyrylyp,
Qúdalyqtyń yrymy ǵyp.
Aq sarbastar bauyzdalyp,
Múrttar maiǵa matyrylyp.
Ázirinshe qalyń malǵa,
Riza bol barymdy al da.
Tirshilikti pendemin ǵoi,
Qimyldarmyn janym barda.
Qúldyq úra japyrylyp,
Bar tapqanyn jatyr úiip.
Kekireigen qúda aldynda,
Arysyńyz basyn iip.
Qos qarager, kúreń jorǵa,
Jarady áreń birer jolǵa.
Joldyq basy kilem, kólik,
Taǵyldy úki bilem zorǵa.
Altyn syrǵa, altyn júzik,
Qymbat saǵat alsyn bilip.
Aluan asyl parlastyryp,
Kiim keltir aitulyǵyp.
Nápsi qozsa ese qylyp,
Ar-úyattan ketedi erik.
Qyzdyń qúny «Qyryq qara»,
Berildi bes eselenip.
Qyz jaq ketti qyrań asyp,
Úl jaq qaldy tyrań asyp.
Otyrǵyzdy taqyr jerge,
Kórgen qyzyq qúdalasyp.
Oilamańyz bósti dep shyn,
Kep túratyn keskileskiń.
Kóp súmdyqtar kórilmegen,
Tuyndapty estimeppin.
Joq tuysqan sal sarapqa,
Qara jańa shartarapqa.
Úl da óz balań, óz órisiń,
Uaiym, múń arqalatpa.
Salttan attap ketsek eger,
Júrt qarǵysy dert bop óner.
Atqaraiyq ata saltyn,
Teńin tapsa tekke berer.
OILANSHY, DOSYM
Biz degen dosym, keppegen teri kólikpiz,
Aldauǵa erip, ilesip shańǵa júrippiz.
Endeusiz ketip qaz taban ayaq, mine, endi,
Razmeri úlken qyryq besinshi etik kiippiz.
SHualshań kendir, shuashty júndi syrmaq qyp,
Kómeskide izdep kóldeneń olja tún qattyq.
Túrsa da ashtyq ash mysyqtai tyrnap ishekti,
Toiynǵan jandai keranau enjar til qattyq.
Súramai pende jabyrqau tartqan túrińdi esh,
Ónimsiz eńbek, kúibeńge mánsiz súiinbes.
Dep qana keide aldanyppyz-au, aq auyz,
Kedeilik jaqsy, kemdigiń júrtqa bilinbes.
Sonymen júrip sońyna kóshtiń qalyppyz,
Tau menen tastan nesibeni jiyp alyppyz.
Oilanshy, dosym , osylai kete bersek biz,
Beremiz jauap úrpaqqa ne dep jazyqsyz.
Júirik at minip, qymyz ishu bolyp qúr maqtan,
Júrgeniń jetti aulaqtan endi qyljaqtan.
Sezinseń qymbat elińniń kóter úmitin,
Jatyr-au, salmaq arqalap borysh myń batpan.
Talaby biik dáuirdiń darqan búgingi,
Kópirme sózben kúpirlikten ózge tiyldy.
Sondyqtan biz de bel sheship, bilek sybanyp,
Tartaiyq alǵa, betke alyp alys qiyrdy.
Sanada múldem seiilsin múnar kúzgi búlt,
Qúiylyp shúǵyla, ornasyn janǵa izgi úmit.
Jarataiyq jańalyq basqamen iyq teńesip,
Bolashaq úshin, úrpaqtar úshin izgilik
QYZǴANYSH
Bezei almas ómirin syrlap eshkim,
Alapesin kei jannyń shyndap úqtym.
Túsauly attai kelemin jazyla almai,
Batpaǵyna maltyǵyp qyzǵanyshtyń.
Basqalardan alǵanym kóppe meniń,
Nege ǵana kóp isten shektelemin.
Oq atatyn artyńnan aldarqatyp,
«Dos» bop júrgen talaiǵa ókpeledim.
Onyń senen kishilik qalaǵany,
Senimdikten azyq nár ala alady.
Quanyshyń tús alyp kerisine,
Jymiǵanyń túrpidei qadalady.
Bir súmdyqty jasyryp búiirine,
Qarap túrsań shertetin kúii mine,
Kei aǵaiyn bir qotan sóz qylady.
Kirsiz kóilek ilseńde iinińe,
Onysyna titeide namystanbai,
Ózi igilik kórse jón tabystan bai.
Qaiǵysy joq zaredei nárse saǵan,
Jylt etkenniń kózinen qaǵys qalmai.
Jalǵyz sóziń kóńiline jaqpasa da,
Tas atady bas qaǵyp naq tasada.
Úlken aiyp tartqandai qinalady,
Eki eshkińniń biri egiz laqtasa da.
Aǵaiynym osyndai «Dertiń» bar-aq,
Oilanyp qoi ómirge erkin qarap.
«Aǵaiynnyń aty ozyp kelgeninshe,
Auyldastyń taiy ozsyn», – deitin qazaq.
Qalmai túryp sym torǵa shyrmalyp shyn,
Adamdyqty kelse dos shyndap úqqyn.
Tarta júrshi boiyńdy aulaq odan,
Qoiy tereń batyrar qyzǵanyshtyń.
ISTESIME
SHeshennen sózi, sheberden min qalady,
Qua bermei qoiyńdar bir balany.
Qylt etkende tobyqtan qaǵa berseń,
Oilashy óziń ómirde kim qalady?
Múmkin ańǵyrt bir-eki basty delik,
Ol, árine, emes qoi qaskúnemdik.
Kigizgeniń oryndy shaqtap qalpaq,
Kemshiligin túzetse naqty kórip.
Basbúzarlyq, júgensiz iske asatyn,
Kúres-aiqai kúndiz-tún jalǵasatyn.
Álgi jyldar qaldy artta aty shuly,
Aiyrylmastan jaǵaǵa jarmasatyn.
Ázir mine túsindik oiym da ashyq,
Kisiliktiń kelemiz jolyn basyp.
Adamdar da bauyrmal, jaqsy ister,
Kún-kún saiyn barady qoyulasyp.
Albyrttyqtar bolady jas degende,
Jaqsy jandar jaqynyn qas kórer me.
Aǵattyǵyn ańǵartyp bir nietpen,
Bolmas pa edi el júgin tartsaq órge.
Aqyl aityp qoltyqtan jebegeniń,
Paidasy mol jaqsy úlgi, ónegeniń.
Ol isińe qońyrau shalmasań da,
Ózińnen de jaqsyraq kóredi eliń.
Desedaǵy kerile shalqydym myń,
Jal-qanatsyz úsha alǵan aityńyz kim.
Tárbieleu úrpaqty jalyqpastan,
Salty emes pe dástúrli halqymyzdyń.
SHeshennen sóz, sheberden min qalady,
(Istesimniń jón be eken tyńdaǵany?).
Jer tańdaidy júirik at sheki júrip,
Áli talai ol alda júlde alady.
ARAQ JAILY AZ AYAL
Ua, dostarym, iniler men aǵalar,
Úsynaiyn ózderińsiń saralar.
Kóńilime kóptep búkken is edi.
Araq jaily kerek boldy az ayal.
Araq ár kez taza midy ulaidy,
Izdetedi maily et penen sumaidy.
Bótelkede túnyq tynysh túrǵanmen,
Asqazan da tentek kúshpen tulaidy.
Araq uly, araq ár kez shiritkish,
Sol araqtan neler jaman tuypty is.
Artyq iship kaifsapa bolǵanda,
Kóp áńgime tudyrady qyzyp tis.
Araq bizge talai apat ákeldi,
Súirep bardy jaǵaǵa da qaterli.
Araq ishken uaqyttardyń bárinde,
Maqtan emes, ylǵi úyat áperdi.
Syrym málim, súrqiya ol tym búzyq,
Kelse-kelmes alaauyzdyq tuǵyzyp.
Búqaradan, yntymaqtan aiyrdy,
Senimderge qyrǵi qabaq júrgizip.
Seniń bedel, mártebeńe qaramai,
Kúlki etkeni az emes qoi baladai.
Bas jarylsa bórik, qol synsa jeń ishinde,
Aqsha betke iz saldyń-au ayamai.
Aimalaǵan aq kúshikti sezbesten,
Jatqan kezder boldy araq meńdetken.
Bir kún ishse úsh kún tósek tartqyzyp,
Esh sebepsiz qol úzdirer eńbekten.
Ornap oiǵa maqatanyshpen jat eles,
Arty janjal, sózdiń bolǵan basy eges.
Búl páleńiz joldan tapqan «Tapqyrlyq»,
Atamyzdan qalǵan miras as emes.
Kóp qúiyndy kóńilge ákep yqtyrǵan,
Júrekterge súńgi qatyp, shyq túrǵan.
Kúieni osy kele qoilyq órbitken,
Sol soiqandy jyldap ákep júqtyrǵan.
Búl shyndyqty túsinedi kóp halyq,
Keibir dostar sol shiyrǵa soqpalyq.
Artyǵyn kesh, qajettisin paidalan,
Araq jaily óttim biraz tolǵanyp.
ÚSTAZ ÚMITI
Kózińnen erteń kóringen,
Otyrsań úlan partada.
Synypqa kirem ózińmen,
Kóterip kóp júk arqama.
Sender dep kelem tógip ter,
Janymmen ystyq súiemin.
Kóńilim shalqyp elikter,
Tebirene sherter kúii óziń.
On ret bólip úiqymdy,
Oyanam sen dep azannan.
Doǵardym keide kúlkimdi,
Óziń bop aitar ayauly án.
Kókiregińe toqyp kóp,
Sińimdi bolyp sabaǵyń.
Júz baǵa alsań oqyp kep,
Baladai máz bop qalamyn.
Tasqyndap kúshim boiymnan,
Alaular sonda jigerim.
Armanym izgi, qolymnan,
Úshyrsam Otan túlegin.
Biikke órlep baspaldaq,
Bola alsam boldy naq saǵan.
Óitkeni, adam maqtanbaq,
Terimen tegin aqpaǵan.
El úshin bárin arnaityn,
Boiyńnan janyp qúshtarlyq.
Bolyp ós qyran talmaityn,
Úmitim osy ústazdyq.
AYALAI BIL
SHertilse eger bir áńgime su jaily,
Ystyq aǵyn boiyńyzda tulaidy.
Qaiyra sap sharualaryn yńǵaily,
Barlyq adam úii qúlap tyńdaidy.
Trubamyz toqtaǵanǵa eki kún,
Boldyq susyz jyl keshkendei jeti myń.
Kirip ketken sekildi bop qaldyq-au,
Aiqara ashyp aqyr zaman esigin.
Qyiiynshylyq bolsadaǵy birdemdik,
Aityńyzshy, búǵan qalai úirendik?
Palatany birtúrli bir kóńilsiz,
Kúige túsken baurap aldy kirbeńdik.
Ketetin su bolmaǵa soń syiyryp,
Sypyryndy búrshaqtarǵa úiilip.
Demaldyrmai qolqańdy kep qabady,
Qapyryq bir sasyq aua úiirip.
Bir minutta bolmasa su shyrqyrap,
Ketedi eken bar tirshilik susyrap.
Su bolmasa qúba jonǵa qút qonyp,
Jasalmaqshy emes eken tyń túraq.
Su – jan tamyr, su – aitylar jyr búgin,
SHerte alady únsiz tolǵap júidi kim?
Osy su men tehnikany igerip,
Qyrbasyna ildik jerdiń júldyzyn.
Jiberetin qiyndyqtan qútqaryp,
Qúdiretin halyq búgin úqty anyq.
Su men osy shyrainaldyq álemdi,
Aishylyq jol alty attamǵa qysqaryp.
Mol senimin, bar meiirin arnaǵan,
Suǵa sonsha yntyq netken bar ǵalam.
Tirshiliktiń tamyrynan qan bolǵan,
Su keremet ekenine tańǵalam.
Bermesek te bilmeidi dep kópke syn,
Suǵa mol qol keibireuler tektesin.
Ei, adamzat, ayalai bil aitarym,
Bir tamshy su ysyrap bolyp ketpesin.
DOSYMA
Adal dostyq adamǵa qasiet shyn,
Osy ótkeldi keledi basyp ótkim.
Ajyramas shyn dostyq baqytpenen,
Tónsedaǵy basyńa qasiret kún.
Dostarym kóp bolsa da tuyspaǵan,
Bolatúǵyn ottegi tynys maǵan.
Aǵa bolyp atoilap kúresterde,
Aldap júrip jón siltep tu ústaǵan.
Ózińmenen shyǵatyn tóbemiz bir,
Dostyqqa arnap sondyqtan tógemiz jyr.
Tize qosa otyryp bir niette,
SHóleit qúmǵa ter tógip egemiz gúl.
Bir shyǵady shyǵystan kúnderimiz,
Sondyqtan da jeńimpaz júldelimiz.
Jarty qúrtty jaryp jep kelemiz biz,
Ortaq bizdiń bilmegen, bilgenimiz.
Birge aiqasqan tabysyp qúlashymyz,
Aralasyp keledi túz, asymyz.
Ystyq, suyq bir ótken basymyzdan,
Ortaq bizdiń bolashaq múratymyz.
Birge shyrqap kelemiz dáuir ánin,
Kúlseń kúlip, jabyqsań jabyǵamyn.
Syn saǵattar tilese talqysyna,
Ózi qasyńnan tabjylmai tabylamyz.
Dos-joldaspen shynaiy etenemiz,
Ortaq oilar jalǵasyp ketedi egiz.
Qoyu dostyq osyndai bolǵandyqtan,
Teńdesi joq álemde eseli elmiz.
SU – JANTAMYR
Tabiǵatpen shyn aiqasqan batyrmyz,
Bau-baqshamen saldyq ásem tatyrǵa iz.
Balalardyń keleshegin oilap biz,
Su–jan tamyr, ósteń qazyp jatyrmyz.
Úly dúbir, jelpinedi bai dalam,
Ósteń boiy bir jármenke qainaǵan.
Toń qoparyp, tas qashaǵan qoldarda,
Jarq-jurq etip ot úshady qailadan.
Bu burqyrap tershi kúlgen júzderden,
Jibitkendei tandyr jerdi múz kergen.
Tynar emes, yǵar emes qalyń qol,
Soqsadaǵy qarly boran kúnde órden.
Degendei bir qúlaǵyńdy salshy jan,
Quanyshty eńbek jyry shalqyǵan.
Án áueni, jel terbegen biikte,
Qyzyl tular jelbireidi samsaǵan.
Jamap-jasqau jarmaspadyq ótkenge,
Jazdy ornatyp tas jatqyzdyq ósteńge.
Kertip ótip biik jota, qyrqany,
Tentek sudy jeteledik bókterge.
Ata-babam búryn istep kórmegen,
Saǵatymdy san jańalyq terbegen.
Su – jan tamyr, igerdik biz mineki,
Tau, ózendi qaita qúryp qol menen.
MAQTANSHAQ DOSYMA
O, dosym, búl ne maqtanyń,
Qysqartsań edi bir uaqyt.
Tyńdaiyq ánin basqanyń,
Eldi de birden jyrlatyp.
Óńeshti sozdyń qyryldap,
Sezbediń bolmai jatsa shyn.
Qyzdarǵa qarap qyryndap,
Kórinu boldy maqsatyń.
Jańylyp keide ótirik,
Tálimsi qaldyń aqyryn.
Orynsyz keide esirip,
Ot bolyp jandyń «Batyrym».
Krylov aitqan baqany,
Teńesem kóńiliń qalar ma?
Jaqsylyq, dańq, baǵany,
Maqtamen adam tabar ma?
Syrtynan eldi jamandap,
Kópirip ósek tasydyń.
Oilama búlai amaldap,
Ótem dep sudan jasyryn.
Úyat qoi mynau tynysyń,
Bitipsiń elge mazaq bop.
Baltyryńnan keiin búl isiń,
Almasyn beker azap bop.
Jalyndap ósken janyp tym,
Boiyńda bolsa jigeriń.
Aitpasań da halyqtyń,
Kóredi ózi-aq bilemin.
Aspanda kúnniń núry bar,
Gúl óspes onsyz alyp sán.
Kúniń joq elsiz úǵyp al,
Artyqpyn deme halyqtan.
Súienu kerek árqashan,
Birlesu kerek kóppenen.
Sarqylmas qairat sharshasań,
Tabysyń sonda kóp degen.
Maqtanshaq, dosym, sózimdi,
Estiseń ashu shaqyrma.
Ayaimyn beker ózińdi,
Oilap kór salyp aqylǵa.
KIESI ATYP KETER-AU
Bireulermen kikiljiń jaǵalasyp,
Kásip etken basqaǵa aran ashyp.
On eki, on úsh jastarda eki bala,
Avtobusqa shyqty elmen jaǵalasyp.
Dúrliktirip, otyrǵan qalyń eldi,
Súmelek it iisshil taǵy keldi.
Tyshqan kórgen mysyqtai toruyldap,
Iekke aldy áielder, kárilerdi.
Timiskilep, qarashy, ainalasyn,
Júrisine shań júqpas tańdanasyń.
Qai jaǵymnan keter dep qaǵyp, júlyp,
Janqaltańdy syipalap, qamdanasyń.
Bilegine jelbegei shapan ilip,
Kimeleidi iyqtan basa júrip.
Ne bar-joǵyn eń túpki qaltańda da,
Súmaqai qol bir syipap jatady úǵyp.
Álgilerdi ózinshe ermeksinip,
Otyr edi bir adam sergek kúlip.
Sál súikenip ketkendei bolyp edi,
Qalshyldady qalǵandai bezgek buyp.
Úrylǵanmen amal ne jarǵa basyń,
Úrlatyp-ap aqshańdy zar qaǵasyń.
Jóneledi oljaly úrlyqshylar,
Bir bekette kórsetpei mań qarasyn.
Qaltashylar toiymsyz júmyp kózin,
Ketsedaǵy dayar as jiyp tegin.
SHemen bolyp bailanyp júmyryna,
Kiesi atyp keter-au túnyq terdiń.
SHYNYNDA SIRÁ QANDAIMYN?
Qorǵany bolǵan bar mańnyń,
Ayauly elim, tańdaulym.
Úlaǵatyńdy biik kóterip,
Atalar izin jalǵaimyn.
Quanyshym ortaq bóliser,
Ózińmen ortaq bar qaiǵym.
Tasqa salsań qaitpaityn,
Suǵarǵan óziń qanjarmyn.
Múddem bir máńgi, áz halqym,
Talǵamyńdy ǵana tańdaimyn.
Qosa ber saiys, jarysqa,
Tasyrqap jolda qalmaimyn.
Óziń dep qaǵyp qanatty,
Samrúǵyń bolyp samǵaimyn.
Mindet ber auyr júk artyp,
Parovozyń bolyp zaulaimyn.
Jeńildik alǵa jetkizbes,
Qiyndyqtan qorqyp talmaimyn.
Tarpańdyq bergen tabiǵat,
Pańdyǵy erek taudaimyn.
Ata salt syilar dástúrim,
Ústanǵan joldan taimaimyn.
Qaptasa ayaz, úskirik,
Eriter ot bop mazdaimyn.
Eńkeiseń búgile bas iem,
SHalqaisań sonau shalǵaimyn.
Qaltqysyz óstim aqedil,
Soiqanǵa súmdyq barmaimyn.
Jaltaqtap óttim talai jyl,
Iesi bolmai aiqaidyń.
Qarmaqqa ilip kúnshilder,
Qylmysty da bolyp bailandym.
Ǵazez bas neni kórmedi,
Úmytyldy biraq san qaiǵym.
Adaldyq qana ańsadym,
Túiir dán aram almadym.
Bógde altyn jatsa aldymda,
Qiyǵyn kózdiń salmadym.
Búrkit bop sońyna túspedim,
Qu túlki dúnie jalǵannyń.
Ótirikke tergen, ósekke,
SHaitanǵa erip azbadym.
Kisilik qyldym kisige,
Jelp etip jeńil janbadym.
Óitkeni ony kóz kórip,
Ústamai túryp nanbadym.
Táttige tánti dándeter,
Sezemin qudyń arbauyn.
Sondyqtan sergek sezimim,
Aldanyp jańsaq jazbaimyn.
Qúlqynǵa qúl bop nápsi úshin,
Úyatqa múlde qalmadym.
Eńbekten qajyp kórmedim,
Tirshilik úshin qarmandym.
Kóp sózdi terdim, aǵaiyn,
Iman, úyaty bar jannyń.
SHyńdarǵa qúlash sermedim,
Aidaryn ústap armannyń.
Bárin ait ta, birin ait,
Bóspelikke barmaimyn.
Jolyńa halqym, jan qúrban,
Ózimdi máńgi arnaimyn.
Men kimmin bálkim bilmeimin,
Barmyn ba ishinde taldaudyń.
Isińe halqym tolam ba,
Nysanasy bolyp talǵaudyń.
Ózińsiń naǵyz tóreshi,
SHynynda sirá qandaimyn?
SHTAT
Bar júmysqa ózimshe serpindi edim,
Is qisynyn sonda da keltirmedim.
Áiteuir meniń túspedi uysyma,
SHtat súrap birtalai tentiredim.
Kúzetpegen qalmady tesigim de,
Qaqtym talai úlylar esiginde.
Al maqúlǵa keledi, artynan joq,
Kei isterdi kelmeidi keshiruge.
Erte túryp kóńilmen máre-sáre,
Taǵy bardym bastyǵym ál ete me.
Kúmiljidi jetpedim baiybyna,
Ne tileidi, bir nárse dámete me.
Ashyp-jaryp aitsa da rizasyń,
Ne amal bar jaratqan búiyrǵasyn.
Momyndar men juastar jete almaityn,
SHtat isi qúrysyn qiyn ba shyn.
Kórip júrmiz talaidy shtaty bar,
Zatynda joq áiteuir núsqasy bar.
Jeń úshynan solardai qymti almai,
Múmkin qolym birtútam qysqa shyǵar.
Meili bata tileimin bersin elim,
Qoldauymen halqymnyń serpilemin.
Qarapaiym qazaqpyn súmdyǵy joq,
Jylpostar-aq meńgersin jer tiegin.
Zamananyń qoldasam júlgesimen,
Tarih jatyr ketpestei múlde esimnen.
Qoidym endi tozbaiyn álmisaqtan,
Qaisy qazaq shtatpen kún keshirgen.
Meili oǵan nesine ókpeleiin,
Aq nietim ketpesin tekke meniń.
SHtatsyz-aq nan tauyp jei beremin,
Boldy emes pe únasa kópke óleńim.
Jarylqaushym osydan jarylqasyn,
Ózińe arnar úlyńmyn bar yntasyn.
SHtatsyz-aq el úshin istei berem,
Áketkenshe keudemnen barymtasyn.
ELGE BAZYNA
Jetkizip kim bere alǵan basta zaryn,
Aqyn bop otty óleńin jazsa da myń.
Solardyń biri bolǵan qorash kúimen,
SHertilsin sizderge endi az talabym.
Daiyndyq júrmesem de bir ai kórip,
Qańbaqtai jel aidaǵan qúlai kelip.
Bolyp men aq samaily kári ústaz,
Otyrmyn taǵy, mine, synaq berip.
Basymda qalpaǵym bar dáiki degen,
Men múmkin osy kópke jáisiz óren.
Meńdetken kúiki túrmys kónelikti,
Janymnan shyǵar oila qaitip óleń.
Meili oǵan men nesine ókpeleiin,
Jetpegen shyǵar zarym kópke meniń.
Istetip, qaramaǵan ash-toǵyna,
Áiteuir, kúisiz kólik bop kelemin.
Men daǵy ter tógudi úshpaq kórem,
Arman bar elden biik úshsaq degen.
Boiymda júredi ylǵi bir jyly úmit,
Halyqtyń tileginen shyqsaq degen.
Sizderge jasyrmastan jariya etem,
Oiymdy kópten beri qystap kelgen.
Túlkidei qyrdan qashqan búlań qaǵyp,
Qolyma ilikpedi-au shtat degen.
Kóreiin qai jerimnen, qai isimnen,
Jan emespin qyrsyqtyń taby sińgen.
Ákem bai, manap bolsa óz aldyna,
Esep berdi kezinde ár isinen.
Adam edi eshkimge zábiri joq,
Ony da tezge saldy taǵdyry kóp.
Talaiǵa shapaǵaty tigenimen,
Sol isi kúná boldy aqyry kep.
Kúresse elim dedi, jerim dedi,
Jamandyq, jaltaqtyqqa berilmedi.
Adaldyq baǵytynan ainyǵan joq,
Óziniń adamshylyq kógindegi.
Jau kórip, jaqsy jandy jábirledi,
«SHetke qoiyp», «Kúreske aldy», janyn jedi.
Jamanǵa jamandyq bop esepteldi,
Jaqsy bol dep aitqan aqyl-tálimderi.
Kedeiler bai bolǵan dep kinálady,
Qai adam búǵan shydap túra alady.
Bai bolsa eńbeginiń nátijesi,
Bireudiń qolda baryn búlamady.
Qylmys bolyp tabyldy oqyǵany,
Boiyna aqyl, talap toqyǵany.
Erkindik úshin qolǵa qaru alsa,
Ezilip ómir súrgen sonyń qamy.
Áitpese bir basyna ne jetpedi,
El dep soqty nieti júrektegi.
Qylmys bolyp jabysty taǵy kelip,
En dalaǵa jaiqaltyp gúl ekkeni.
Jaqsy adam jaqsylyqqa jol shalady,
Ómirdiń óz zańy bar, óz talaby.
Áke úshin bala jauap bermeidi ǵoi,
Meili ol qansha jaman bolsadaǵy.
Ashy sóz qinalǵanda shyǵady eken,
Oiym joq ákem jaily ala-bóten.
Aldyma ekitalai tańdau tússe,
Ákemniń árbir isin shyraq etem.
Ákemdi jamandaityn nietim joq,
Meniń ómir jolymda úlesi kóp.
Qiyndyqty kelemin kúle súirep.
Búl da qalar tirliktiń bederi bop.
Dáuir búl eńbekshiniń desi órlegen,
Kiná izdep sabylasyń beker menen.
Atannyń júgin súirep júrgenińmen,
Qiyn eken úlesiń ótelmegen.
Istester qoidyń shiyr jol bastyryp,
Artyq aitsam orynsyz bolmas qylyq.
Qaidaǵy bireulerge tigen shtat,
Keledi erte oyatyp, jai jattyryp.
Bermeseń, bermei-aq qoi shtatyńdy,
Syilasań bolar edi bir basymdy.
Syrty bútin, ishi tar qylyqtaryń,
Bolashaqqa, oilańdar, bolmas úlgi.
Bir basqa ómir san oi salady ǵoi.
Búl kezeń aqymaqtyń zamany ǵoi.
Kórermiz tiri bolsaq kim ozaryn,
«Kón qatsa qalybyna barady» ǵoi.
ASHYNU
Ejelden men bir juas jan,
Qanaǵat baryn kóretin.
Keńes sap eger súrasań,
Júregin júlyp beretin.
Kóńilim júmsaq, pák janym,
Beinetqor bolyp jaralǵan.
Úǵynu qiyn basqanyń,
Qauashaq ashqan sanamnan.
Syndyryp tegi kórmedim,
Qúmyrsqanyń da názik qanatyn.
Halqym dep ylǵi terledim,
Bolǵan soń biik sanatym.
Qalpymmen júmsaq osyndai,
Kún keship qamsyz júr edim.
Bireuler jasap tosynjai,
Sybana shyqty bilegin.
Momyndyq netken qauipti,
Aldady artyq sengenim.
Qaiyryla qabudy tauypty,
Jaqyn jan kórip kelgenim.
Búnyń ne qymbat, dosym-au,
Izimnen nege shóp terdiń.
Jalǵannan jalpaq osynau,
Men ǵana nege shekteldim.
Japalaq syndy jalbańdap,
Sońymnan nege qalmadyń.
Túsap qoyudy armandap,
Júr me eken aram talǵamyń.
Bolmashy mansap tigenge,
Mastanyp kettiń ólermen.
Ósekke bastyń birdemde,
Alysyp ańqau kóp elmen.
Birtúrli kúshti ot kernep,
Qyzdyrdy topas janyńdy.
Ishtarlyq syndy dert kernep,
Qyzǵanshaq nápsiń qaǵyndy.
SHynashaq batpas qarynyń,
Qu keudeń derttiń apany.
Tabanyn jalap jaldynyń,
Azǵyndap aryń jatady.
Qatynyń, qyzyń qojaiyn,
Kólik te sonyń astynda.
Keltirdiń istiń qolaiyn,
Ayarlyqqa bastyń da.
Keudeń bir quys dúńgirshek,
Qolqań kók tútin biz bilsek.
Ólerdei zapy bolushy ek,
Amalsyz keide biz júrsek.
Qúdaidyń kende úly emes,
Salbyrap kókten túspegen.
Oqyǵan jannyń biri emes,
Is qyldyń qara kúshpenen.
Sonshalyq saǵan tyrnaqtai,
Bermepti taǵdyr túsinik.
Ausarlyqqa basyp miz baqpai,
Kelesiń ketken kisilik.
Ótken ek bardy almasyp,
SHyndyqtan osy búltarmai.
Qisynsyz endi jarmasyp,
Jaǵamdy boldyń jyrtarman.
Itekesh it te qappaidy,
Ózine súiek bergenin.
Qaraqshy da halqyn satpaidy,
Sańlauy bolsa kórgendi.
Jei almas múlde qasqyr da,
Táńiri baqqan toqtyny.
Joq-jitik qarny ashty da,
Nysaby bolmaq toqtyǵy.
Siltense teksiz tayaǵyń,
Júdyryq men de júmsarmyn.
Túiilse tegin qabaǵyń,
Túnek bop keler túmsarǵym.
Qorqaqty kókem kóp kórip,
Batyr ǵyp alyp júrmegin.
Ketpesin janyn kek buyp,
Jón shyǵar búny bilgeniń.
Ózim dep bilseń kei iste,
Ózim dep men de bilgemin.
Túzaqta bolsyn beiishte,
Deitinmin sonda birgemin.
Búl kim dep dostar súrama,
Úǵynar ózi sol adam.
At kekilin kestim birjola,
Mańyna endi jolaman.
Oilasam kúiem qaradai,
Sailaǵan talai qystyǵyn.
Búrker em shainap ayamai,
Amal ne boldy bastyǵym.
Tik shyqqan shyńda shanarmyn,
Ótinde dauyl shynyqqan.
Aramzaǵa syǵan sarańmyn,
Jaqsydan jaisań syr úqqan.
Jaratqan iem jandyrma,
Osy bir momyn kúiimnen.
Áz halqym, darqan aldyńda,
Úlyńmyn árkez iilgen.
Istesin aqyl, esimin,
Erteńge mansúq asyǵu.
Keleńsiz isten keshińiz,
Tuyndym tudy ashynu.
“Q-Andas” aqparattyq agenttigi
