Nauryz – osy últtyq tamyrdy tereńirek sezinetin, ótken men búgindi jalǵaityn erekshe mezet. Búl – jer busanyp, tabiǵat qaita túleitin, al adam balasy óz bastauy men ózegine úńiletin kezeń. Osyndai uaqytta halqymyzdyń baiyrǵy qolónerin saqtap, ony búgingi kúnmen sabaqtastyryp júrgen jandardyń eńbegi airyqsha qúrmetke laiyq. Solardyń biri – Eskeldi audanyna qarasty Abai auylynda túratyn sheber Núrtileu Rauya.
Núrtileudiń Qazaqstanǵa kelu tarihy 2013 jyldan bastalady. Qytaidan atamekenge qonys audarǵan jas jigit alǵashynda Almatyda tanysynyń úiin panalaidy. Armany – jurnalist bolu edi. Alaida taǵdyr joly ony basqa arnaǵa búrdy. Oquǵa bir kún keshigip qalyp, ómirlik jospary ózgerip shyǵa keldi. Sóitip, ol qúrylys salasyna aralasyp, eńbekke erte aralasty. Dál osy kezeńde aǵashpen etene jaqyn tanysyp, onyń syryn úǵyna bastaidy. Kóp adam úshin jai ǵana qúrylys materialy sanalatyn taqtai men brus Núrtileu úshin múlde bólek álem edi. Onyń janarynda ár aǵashtyń boiynda bolashaq bir búiymnyń beinesi, bir ónerdiń taby jatatyn.
Onyń ómirindegi eń mańyzdy belesterdiń biri – belgili sheber Tilesh Namazbekovpen júzdesui. Qazaqstanǵa ǵana emes, shetelge de tanylǵan, dombyrasy men qobyzyna Amerika, Kanada jáne TMD elderinen tapsyrys túsetin óner iesi Núrtileudiń boiynan eńbekqorlyq pen tabiǵi qabiletti birden ańǵarady. Sóitip, ony óz qasyna shaqyryp, alǵashqy shákirti etedi. Osy tústan bastap Núrtileudiń últtyq qolónerge bet búrǵan joly aiqyndala túsedi. Dombyra men qobyz sekildi kieli múralardyń jasalu tehnologiyasyn úirenu, aǵashtyń minezin tanu, ony ileu men óńdeudiń názik qyrlaryn meńgeru – jas sheberdiń kásibi qalyptasuyna úlken mektep boldy.
Uaqyt óte kele Núrtileu óz óńirinde jeke qoltańbasyn qalyptastyra bastady. SHeberhanaǵa alynǵan stanok onyń júmys auqymyn keńeitip, óz úiine qonystanuy derbes kásibiniń bastaluyna jol ashty. Alǵashynda tanysymen birge túrli jihaz jasap júrse de, kóńil túkpirindegi últtyq búiymdarǵa degen yqylas bir sát te báseńdegen joq. Bir kúni qúrylys ústinde jerge qúlaǵan qarapaiym bir taqtai onyń oiyna astaudyń pishinin ákeledi. Sol sátten bastap qazaqtyń et tartatyn, as úsynatyn qasietti aǵash ydysy – astauǵa degen qyzyǵushylyǵy shynaiy iske úlasady. Alǵashqy jasaǵan astauy birden ótip, sheberdi jańa baǵytqa jetelep áketedi.
Sodan beri Núrtileu últtyq ydys-ayaq túrlerin – astau, tostaǵan, qymyz qúyatyn shara, piala sekildi búiymdardy jasap, qazaqy túrmystyń mánin qaita jańǵyrtyp keledi. Onyń búiymdarynda tek qol ikemi ǵana emes, últtyq dúnietanym da kórinedi. SHeberdiń ústanymy da osyǵan sayady. Onyń paiymynsha, aǵash – jansyz material emes, tabiǵattyń tynysy bar tiri dúnie. Ony qalai bolsa solai kese saluǵa nemese óńdei saluǵa bolmaidy. Ár aǵashtyń óz minezi, óz yrǵaǵy bar. Sol minezdi tani bilgen adam ǵana shynaiy búiym jasai alady. Al últtyq búiym jasau – jai kásip emes, atadan qalǵan amanatty jalǵau.
Búginde Núrtileu Rauya óz kásibin tolyq jolǵa qoiǵan sheber. Onyń sheberhanasynda zamanaui stanok bar, óndiris júiesi qalyptasqan, daiyn ónimderi elimizdiń túkpir-túkpirine taraidy. Ol qaraǵash, qaiyń, jańǵaq sekildi aǵash túrlerinen últtyq ydys-ayaq, baspaldaq bólshekteri, interьerge arnalǵan sándik jáne túrmystyq búiymdar jasaidy. Núrtileudiń taǵy bir ereksheligi – úi jihazdaryn últtyq naqyshpen jasap shyǵaratyndyǵy. Ol tek ydys-ayaq pen aǵash búiymdar jasaumen shektelmei, zamanaui úi interьerine qazaqy órnek pen dástúrli sándi úilestire otyryp, erekshe jihaz túrlerin de daiyndaidy. SHeberdiń qolynan shyqqan ústel, oryndyq, kereuet, sandyq, sóre sekildi búiymdarda últtyq oyu-órnek, qazaqy qalyp pen talǵam anyq ańǵarylady. Osy arqyly ol kúndelikti túrmysta qoldanylatyn qarapaiym jihazdyń ózin últtyq ruhpen baiytyp, úi ishine qazaqy jylylyq pen bolmys darytady. Últtyq naqyshty zamanaui talǵammen úshtastyru – onyń basty artyqshylyqtarynyń biri. Audan ákimdiginiń qoldauymen apatty aǵashtardy óńdeuge alyp, ony tiimdi iske jaratuy da – tabiǵatqa úqyptylyq pen kásipke jauapkershiliktiń kórinisi.
Ol aǵash sheberi ǵana emes, janyna óner men serilikti qatar serik etken kópqyrly azamat. Ol sportqa da etene jaqyn. Úzaq qashyqtyqqa júgirudi janyna serik etken sheber búl baǵytta da shyńdalyp, tózim men tabandylyqty talap etetin sport túrinde ózindik qyryn tanytyp júr. Sonymen birge ol – aqynjandy jan. Bos uaqytynda óleń jazyp, kóńil kókjiegindegi oilaryn qaǵazǵa túsiredi, jan syryn jyrǵa qosady. Tipti oblystyq músháiralarda júldeger bolyp ta júr. Búl onyń bolmysynda sheberlik pen sezimtaldyqtyń, eńbek pen ónerdiń, qaisarlyq pen názik jan dúnieniń ádemi astasqanyn ańǵartady.
Qolónershiniń zaiyby Qanipa Erkin súlulyq salasynda eńbek etedi. Al eki úl, eki qyzdan túratyn tórt perzenti onyń ómirine quat, kóńiline shabyt beredi. SHeber úshin otbasy – tek túrmystyq súienish emes, ruhani demeu. Óitkeni ár jasalǵan búiymnyń artynda mańdai ter ǵana emes, jaqyndarynyń qoldauy, balalarynyń bolashaǵyna degen senim de jatady. Búginde onyń sheberhanasynda bes adam eńbek etedi. Búl – bir adamnyń kásibi ǵana emes, últtyq ónerdi jańǵyrtqan shaǵyn újymnyń qalyptasqanyn ańǵartady. Árqaisysy ár búiymǵa jan bitirip, qazaqy naqyshtyń qadirin arttyruǵa úles qosyp júr.
SHeberdiń jańa jobalary da nazar audartady. Solardyń qatarynda úly Abaidyń 180 jyldyq mereitoiynda qoldanylǵan stilьge úqsas melьhiordan jasalatyn ydys túrleri bar. Búl – últtyq pishindi saqtai otyryp, ony jańa materialdarmen sabaqtastyruǵa degen talpynys. YAǵni Núrtileudiń eńbeginen biz dástúr men jańashyldyqtyń astasuyn kóremiz.
Núrtileu Rauyanyń ómir joly – últtyq múraǵa degen qúrmet, tynymsyz eńbek pen shynaiy sheberliktiń toǵysqan taǵylymdy úlgisi. Onyń árbir tuyndysynda qazaq dalasynyń isi, ata-babanyń qoltańbasy, últtyq bolmystyń bederi bar. Meili ol dombyra bolsyn, meili qobyz bolsyn, meili astau ne tostaǵan bolsyn – bárinen de sheberdiń ishki jan dúniesi men halqyna degen iltipaty seziledi. Sondyqtan onyń eńbegi – jai ǵana kásip emes, mádeni múrany tiriltudiń naqty kórinisi.
Búginde qazaqtyń aǵash sheberligi jańa tynys alyp keledi. Bir kezderi túrmystyq qajettiliktiń óteui retinde qaralǵan búl óner endi últtyq brendke, mádeni múrany úlyqtaityn mańyzdy salaǵa ainalyp otyr. Qazirgi sheberler tek búiym jasap qana qoimaidy; olar últtyq kodty saqtaidy, ata dástúrdi zamanǵa laiyqtap úsynady, qazaqy estetikany jańa deńgeige kóteredi. Respublika kóleminde últtyq ydys-ayaqqa, qoldan jasalǵan aǵash búiymdarǵa, interьerdegi etnostilьge súranys artyp keledi. Búl – aǵash sheberleriniń eńbegi baǵalanyp, halyqtyń óz múrasyna qaita bet búra bastaǵanynyń aiqyn belgisi. Osyndai úderistiń aldyńǵy shebinde júrgen Núrtileu sekildi sheberler – ótkenniń ónegesin búginge jetkizip, erteńge amanattap júrgen naǵyz múragerler.
Qajet Andas
«Q–andas» aqparat agenttigi
Fotosyn túsirgen Júmabai Músabekov
